Do Sejmu trafił rządowy projekt ustawy o środkach ograniczających – druk sejmowy nr 303. Celem nowych przepisów jest stworzenie kompleksowych ram stosowania w Polsce sankcji unijnych oraz krajowych środków ograniczających. O stosowaniu sankcji w praktyce przez przedsiębiorców po ostatniej nowelizacji ustawy pisaliśmy w naszym artykule.
Jak wynika z uzasadnienia przygotowanego przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, dotychczasowe regulacje były rozproszone w różnych aktach prawnych, co utrudniało ich stosowanie, w szczególności przedsiębiorcom. Projekt ma uporządkować kompetencje poszczególnych organów, zasady ich współpracy oraz odpowiedzialność za naruszanie i obchodzenie sankcji.
Potrzeba przyjęcia jednej, horyzontalnej regulacji wynika przede wszystkim ze skali i złożoności obecnego systemu sankcyjnego. W Unii Europejskiej funkcjonuje ponad 40 reżimów sankcyjnych, a obowiązki związane z ich stosowaniem wynikają z wielu różnych aktów prawa unijnego i krajowego. Z uzasadnienia projektu wynika, że brak kompleksowej regulacji utrudniał w praktyce ustalenie, który organ jest właściwy w konkretnej sprawie, w tym m.in. do rozpoznania wniosku o odstępstwo od określonego zakazu sankcyjnego.
Nowa ustawa ma te zasady ujednolicić i stworzyć jeden system stosowania środków ograniczających w Polsce.
Jedne ramy dla unijnych i krajowych sankcji
Projektowana ustawa ma mieć charakter horyzontalny. Oznacza to, że jej rozwiązania mają znaleźć zastosowanie do wszystkich unijnych reżimów sankcyjnych, również tych przyjmowanych lub zmienianych w przyszłości. W założeniu ma to ograniczyć potrzebę każdorazowego dostosowywania polskiej ustawy do zmian systematycznie wprowadzanych w rozporządzeniach sankcyjnych UE.
Projekt reguluje również krajowe środki ograniczające. Wobec osób i podmiotów objętych takimi środkami możliwe ma być m.in. zamrożenie środków finansowych lub zasobów gospodarczych, zakaz ich udostępniania, a także wykluczenie z określonych postępowań dotyczących zamówień publicznych.
Nową podstawą zastosowania krajowych środków ograniczających ma być także bezpośrednie lub pośrednie wspieranie obcej ingerencji i manipulacji w środowisku informacyjnym wymierzonych m.in. w bezpieczeństwo narodowe, nienaruszalność granic oraz interesy i pozycję międzynarodową Polski – tzw. przesłanka FIMI.
Odpowiedzialność za naruszanie i obchodzenie sankcji
Jednym z najistotniejszych elementów projektu jest stworzenie bardziej kompleksowego systemu odpowiedzialności za naruszenie środków ograniczających.
Projekt przewiduje zarówno administracyjne kary pieniężne, jak i odpowiedzialność karną. Odpowiedzialność ma obejmować naruszenia zarówno unijnych, jak i krajowych środków ograniczających. Uzasadnienie wskazuje, że przyjęcie rozwiązania o charakterze generalnym ma pozwolić na stosowanie przepisów sankcyjnych również do przyszłych unijnych reżimów sankcyjnych, bez konieczności każdorazowej zmiany polskich regulacji.
Odpowiedzialność karna ma dotyczyć m.in. udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych podmiotom objętym sankcjami, niezastosowania wymaganego zamrożenia aktywów czy dokonywania zakazanych transakcji. W najpoważniejszych przypadkach projekt przewiduje karę aż do 12 lat pozbawienia wolności.
Projekt przewiduje również administracyjne kary pieniężne. Przy ustalaniu ich wysokości mają być brane pod uwagę m.in. waga i czas trwania naruszenia, osiągnięta korzyść lub uniknięta strata, skutki dla osób trzecich, wcześniejsze naruszenia, działania podjęte w celu usunięcia skutków naruszenia oraz współpraca z organem prowadzącym postępowanie.
Co to oznacza w praktyce dla przedsiębiorców?
Dla przedsiębiorców projekt oznacza przede wszystkim wzrost znaczenia prawidłowej i rzetelnej weryfikacji kontrahentów oraz planowanych transakcji. Unijne środki ograniczające są już dziś bezpośrednio stosowane, natomiast projektowana ustawa ma uporządkować krajowy system ich egzekwowania i precyzyjniej określić konsekwencje naruszeń.
W praktyce samo sprawdzenie, czy kontrahent figuruje na liście sankcyjnej, może nie wystarczyć. Istotne może być również ustalenie, kto faktycznie kontroluje dany podmiot, jakie występują powiązania właścicielskie i gospodarcze, jaki jest przedmiot transakcji, kierunek dostawy, sposób płatności oraz czy dana czynność nie prowadzi do bezpośredniego lub pośredniego udostępnienia środków lub zasobów podmiotowi objętemu ograniczeniami.
Dlatego coraz większego znaczenia nabiera nie tylko sama weryfikacja, ale również sposób jej przeprowadzenia i udokumentowania. Przedsiębiorca powinien być w stanie wykazać, jakie informacje sprawdził, jakie źródła wykorzystał, jakie ryzyka zidentyfikował i na jakiej podstawie zdecydował o zawarciu lub realizacji transakcji.
Podsumowanie
W ARTE LEGAL wspieramy przedsiębiorców w budowaniu praktycznych i możliwych do udokumentowania procesów weryfikacji kontrahentów. Pomagamy określić, jakie informacje powinny być sprawdzane przed rozpoczęciem współpracy, jak oceniać zidentyfikowane ryzyka oraz jak dokumentować przebieg weryfikacji.
Przygotowujemy również instrukcje i procedury, które porządkują ten proces w organizacji i pozwalają prowadzić go w sposób spójny i powtarzalny. Nie chodzi o formalne „odhaczenie” kontrahenta, lecz o rzetelną ocenę ryzyka opartą na jasno określonych kryteriach.
Dobrze udokumentowany proces weryfikacji może mieć istotne znaczenie w razie kontroli lub postępowania, ponieważ pozwala wykazać, jakie działania przedsiębiorca rzeczywiście podjął, aby ograniczyć ryzyko naruszenia sankcji.
Aleksandra Moszonkowska
E-mail: a.moszonkowska@artelegal.pl
Tel: +48 695 679 888
Partner, adwokat specjalizująca się w doradztwie prawnym z zakresu szeroko rozumianego prawa cywilnego, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień związanych z odpowiedzialnością z tytułu nienależytego wykonania zobowiązań.
