Rozpoczęcie działalności gospodarczej w Czechach jako OSVČ („osoba samostatně výdělečně činná”, czyli osoba prowadząca działalność na własny rachunek, zbliżona do polskiej jednoosobowej działalności gospodarczej) może być stosunkowo proste od strony formalnej. Nie oznacza to jednak, że samo uzyskanie czeskiego uprawnienia do prowadzenia działalności wystarczy, aby bezpiecznie rozpocząć funkcjonowanie na rynku czeskim.
Dla polskiego przedsiębiorcy wejście na rynek czeski oznacza bowiem również konieczność odnalezienia się w czeskim systemie podatkowym i ubezpieczeniowym oraz właściwego określenia relacji pomiędzy działalnością prowadzoną w Czechach a działalnością prowadzoną w Polsce.
Czechy są dla wielu polskich przedsiębiorców naturalnym kierunkiem rozwoju. Bliskość geograficzna i kulturowa, stosunkowo proste procedury administracyjne oraz możliwość prowadzenia działalności jako osoba fizyczna sprawiają, że OSVČ może być wygodnym rozwiązaniem dla przedsiębiorcy rozpoczynającego działalność w Czechach.
Największe ryzyko pojawia się jednak wtedy, gdy przedsiębiorca traktuje rejestrację jako cel sam w sobie. Czeskie IČO, adres działalności czy rachunek bankowy nie przesądzają jeszcze o tym, gdzie przedsiębiorca powinien płacić podatki i składki ani gdzie działalność jest faktycznie prowadzona.
Dlatego bezpieczne rozpoczęcie działalności powinno przebiegać według określonego schematu.
1. Najpierw ustal, gdzie i jak będziesz prowadzić działalność
Proces planowania rozpoczęcia działalności jako OSVČ należy rozpocząć od analizy planowanego modelu działalności.
Przedsiębiorca powinien ustalić, czy rzeczywiście przenosi działalność do Czech, czy jedynie zamierza świadczyć usługi na rynku czeskim. Znaczenie ma również to, gdzie będzie faktycznie wykonywał pracę, gdzie mieszkają jego klienci, czy nadal będzie wykonywał część działalności w Polsce, czy będzie posiadał stałe miejsce prowadzenia działalności w Czechach oraz czy będzie korzystał z pracowników lub podwykonawców.
Te kwestie mogą bezpośrednio wpływać na obowiązki podatkowe, rozliczenia VAT oraz ubezpieczenia społeczne.
W praktyce często spotykamy się z sytuacją, w której przedsiębiorca chce „przenieść działalność do Czech” poprzez samo uzyskanie czeskiego IČO, adresu działalności i rachunku bankowego. Jednocześnie nadal mieszka w Polsce, stąd wykonuje pracę, kontaktuje się z klientami i prowadzi całe zaplecze swojej działalności.
Sam czeski adres korespondencyjny nie powoduje, że działalność staje się rzeczywiście czeska. Jeżeli celem jest faktyczne przeniesienie biznesu, powinno ono znaleźć odzwierciedlenie również w sposobie wykonywania działalności.
2. Wybierz właściwe uprawnienie do prowadzenia działalności
Dopiero po ustaleniu modelu działalności należy przejść do kwestii formalnych.
W zależności od rodzaju działalności konieczne może być uzyskanie odpowiedniego „živnostenského oprávnění”, czyli uprawnienia do wykonywania określonego rodzaju działalności gospodarczej.
Czeskie przepisy wyróżniają m.in. działalność wolną („živnost volná”), rzemieślniczą („řemeslná”), związaną („vázaná”) oraz koncesjonowaną („koncesovaná”). W przypadku niektórych rodzajów działalności wystarczające będzie dokonanie zgłoszenia. W innych przypadkach konieczne może być wykazanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych, doświadczenia albo uzyskanie szczególnego zezwolenia.
W praktyce zdarza się również, że przedsiębiorca wybiera rodzaj uprawnienia przede wszystkim na podstawie ogólnego opisu planowanej działalności, bez dokładnego przeanalizowania czynności, które będzie faktycznie wykonywał.
3. Ustal rezydencję podatkową
Uzyskanie czeskiego IČO, czyli numeru identyfikacyjnego przedsiębiorcy, nie oznacza automatycznie uzyskania czeskiej rezydencji podatkowej.
W przypadku osoby fizycznej znaczenie ma przede wszystkim miejsce zamieszkania oraz centrum interesów życiowych. Polski przedsiębiorca mieszkający wraz z rodziną w Polsce, który rejestruje OSVČ w Czechach, ale nadal faktycznie wykonuje znaczną część działalności z Polski, nie powinien automatycznie zakładać, że wszystkie jego dochody będą opodatkowane wyłącznie w Czechach.
Należy zatem wyraźnie rozróżnić miejsce rejestracji działalności od rezydencji podatkowej oraz rzeczywistego miejsca wykonywania działalności.
W praktyce jednym z częściej spotykanych błędów jest utożsamianie czeskiego IČO z „czeską firmą”, a w konsekwencji – z obowiązkiem rozliczania podatków wyłącznie w Czechach. Sama rejestracja OSVČ nie przesądza jednak o rezydencji podatkowej przedsiębiorcy. Warto również pamiętać, że DIČ jest czeskim numerem identyfikacji podatkowej i nie jest tym samym co IČO.
Osobnej analizy wymaga VAT. Przed rozpoczęciem fakturowania należy ustalić m.in. miejsce świadczenia usług, status kontrahenta, państwo, w którym usługa jest wykonywana, obowiązek rejestracji do VAT oraz możliwość zastosowania mechanizmu reverse charge.
W określonych przypadkach przedsiębiorca może również uzyskać status „identifikovaná osoba”, czyli szczególny status na potrzeby czeskiego VAT.
4. Ustal, któremu systemowi ubezpieczeń podlegasz
Kolejnym krokiem jest ustalenie właściwego systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych.
W Unii Europejskiej obowiązuje zasada, zgodnie z którą dana osoba powinna co do zasady podlegać systemowi ubezpieczeń społecznych tylko jednego państwa. Nie oznacza to jednak możliwości swobodnego wyboru pomiędzy Polską a Czechami.
Jeżeli przedsiębiorca wykonuje działalność wyłącznie w Czechach, sytuacja będzie co do zasady prostsza. Jeżeli jednak mieszka w Polsce i wykonuje działalność zarówno w Polsce, jak i w Czechach lub innych państwach UE, konieczne jest ustalenie właściwego ustawodawstwa ubezpieczeniowego.
W praktyce spotykamy się z przekonaniem, że przedsiębiorca rozpoczynający działalność w Czechach może po prostu zdecydować, czy chce nadal opłacać składki w Polsce, czy przejść do czeskiego systemu. W przypadku działalności prowadzonej w kilku państwach nie jest to jednak kwestia swobodnego wyboru.
Znaczenie będzie miało ponownie miejsce zamieszkania oraz zakres działalności wykonywanej w poszczególnych państwach. Dotyczy to szczególnie działalności mobilnej, np. usług budowlanych, montażowych, technicznych, transportowych czy serwisowych.
W określonych przypadkach właściwy system ubezpieczeń potwierdza formularz A1. Brak prawidłowego ustalenia tych kwestii może prowadzić do sporów z instytucjami ubezpieczeniowymi, konieczności dopłaty składek lub problemów podczas kontroli.
5. Po rejestracji weryfikuj, czy przyjęty model nadal odpowiada rzeczywistości
Model prowadzonej działalności powinien być na bieżąco weryfikowany po jej zarejestrowaniu, ponieważ zmiana okoliczności może oznaczać zmianę obowiązków przedsiębiorcy.
W naszej praktyce zdarzają się również sytuacje, w których model przyjęty przy rejestracji OSVČ po kilku miesiącach istotnie różni się od rzeczywistego sposobu prowadzenia działalności. Przedsiębiorca może np. zacząć wykonywać większą część usług w Polsce, zmienić miejsce zamieszkania, zatrudnić pracowników albo rozszerzyć zakres świadczonych usług.
Takie zmiany mogą mieć wpływ na obowiązki podatkowe, VAT oraz ubezpieczenia społeczne. Nie powinno się więc traktować rejestracji OSVČ jako zakończenia analizy.
Warto na bieżąco weryfikować przyjęty model, w szczególności w przypadku zmiany miejsca zamieszkania, rozpoczęcia wykonywania większej części usług w Polsce, zatrudnienia pracowników, rozpoczęcia nowych rodzajów działalności czy przekroczenia określonych limitów podatkowych.
Podsumowanie i nasze rekomendacje
Rozpoczęcie działalności jako OSVČ może okazać się dla polskiego przedsiębiorcy atrakcyjnym rozwiązaniem, szczególnie jeżeli rzeczywiście zamierza prowadzić działalność na rynku czeskim lub przenieść do Czech istotną część swojej aktywności gospodarczej.
Nie należy jednak traktować czeskiej OSVČ jako prostego sposobu na „przeniesienie podatków” do Czech. O obowiązkach przedsiębiorcy decyduje przede wszystkim rzeczywisty sposób prowadzenia działalności – miejsce zamieszkania, miejsce wykonywania usług, państwa, w których znajdują się klienci, zasady rozliczania VAT oraz właściwy system ubezpieczeń społecznych.
Najbezpieczniejszy schemat działania jest więc prosty: najpierw analiza planowanego modelu działalności, następnie wybór właściwego uprawnienia i ustalenie konsekwencji podatkowych oraz ubezpieczeniowych, a dopiero później rejestracja OSVČ. Po rozpoczęciu działalności należy natomiast sprawdzać, czy przyjęty model nadal odpowiada rzeczywistości.
Jeżeli planujesz rozpoczęcie działalności w Czechach, warto jeszcze przed rejestracją przeanalizować planowany model działalności oraz wynikające z niego obowiązki formalne, podatkowe i ubezpieczeniowe. W ARTE LEGAL wspieramy przedsiębiorców w przygotowaniu do wejścia na rynek czeski, w tym w zakresie wyboru właściwego uprawnienia do prowadzenia działalności oraz przeprowadzenia niezbędnych formalności.
